Atmosfera wybuchowa może stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pracowników oraz dla mienia przedsiębiorstwa. Dlatego w miejscach, w których może powstać, konieczne jest rozpoznanie zagrożenia, wyznaczenie odpowiednich stref oraz określenie zasad bezpiecznej pracy.
Za strefę zagrożenia wybuchem uznaje się przestrzeń, w której może wystąpić atmosfera wybuchowa, czyli mieszanina powietrza lub innego utleniacza z substancjami palnymi w stężeniu mieszczącym się pomiędzy dolną a górną granicą wybuchowości. Ocena takiego zagrożenia wymaga uwzględnienia właściwości substancji, warunków procesu oraz odpowiednich obliczeń.
W jakich procesach może powstać atmosfera wybuchowa?
Ryzyko powstania atmosfery wybuchowej może występować w wielu procesach technologicznych, również takich, które na pierwszy rzut oka nie wydają się szczególnie niebezpieczne. Dlatego pracodawca powinien identyfikować miejsca i czynności, przy których może dochodzić do powstawania mieszanin zdolnych do wybuchu.
Przykładem jest ładowanie akumulatorów wózków widłowych, podczas którego może wydzielać się wodór, a także napełnianie pojazdów gazem propan-butan czy tankowanie olejem napędowym. Zagrożenie może być związane również z pyłami, na przykład mąką unoszącą się w piekarni lub materiałem magazynowanym w silosach zbożowych.
W takich przypadkach konieczne może być przeprowadzenie oceny zagrożenia wybuchem, której zadaniem jest oszacowanie i udokumentowanie ryzyka.
Jak wyznacza się strefy zagrożenia wybuchem?
Po rozpoznaniu zagrożenia należy określić miejsca, w których może wystąpić atmosfera wybuchowa, i odpowiednio je oznaczyć. Rodzaj strefy zależy od charakteru zagrożenia oraz warunków, w jakich ono występuje, na przykład tego, czy proces odbywa się wewnątrz pomieszczenia czy na otwartej przestrzeni.
Strefy klasyfikowane są numerycznie, a ich oznaczenie pozwala pracownikom rozpoznać rodzaj występującego zagrożenia. Ważnym elementem organizacji miejsca pracy jest więc również zastosowanie odpowiedniego oznakowania informującego o obecności strefy zagrożenia wybuchem.
Czy w strefie zagrożenia wybuchem można normalnie pracować?
Wyznaczenie strefy zagrożenia wybuchem nie oznacza, że praca w niej jest niemożliwa. Wymaga jednak stosowania urządzeń, narzędzi i zasad postępowania odpowiednich do występującego zagrożenia.
Przepisy określają wymagania dotyczące wyposażenia elektrycznego i innych urządzeń stosowanych w takich miejscach. Dlatego przed użyciem konkretnego narzędzia należy sprawdzić, czy jest ono przeznaczone do pracy w danej strefie.
Do takich zastosowań przeznaczone są między innymi narzędzia w wykonaniu Ex oraz latarki Ex.
Jakie zabezpieczenia mogą być potrzebne w strefie zagrożenia wybuchem?
Rodzaj zabezpieczeń zależy od konkretnego procesu i rodzaju występującego zagrożenia. Nie istnieje jeden zestaw wyposażenia odpowiedni dla każdej strefy, dlatego rozwiązania powinny wynikać z przeprowadzonej oceny i przygotowanej dokumentacji.
W zależności od sytuacji mogą być potrzebne między innymi:
-
odpowiednie systemy gaśnicze,
-
właściwie zaprojektowana wentylacja,
-
urządzenia ograniczające przedostawanie się niebezpiecznych oparów,
-
sprzęt elektryczny przeznaczony do pracy w określonej strefie,
-
narzędzia nieiskrzące,
-
odpowiednie oznakowanie obszaru.
Najważniejsze jest dostosowanie zabezpieczeń do rzeczywistego zagrożenia występującego w danym procesie.
Dlaczego szkolenie pracowników w strefach zagrożenia wybuchem jest ważne?
Pracownicy powinni wiedzieć, jakie zasady obowiązują w strefie zagrożonej wybuchem i jakich czynności należy w niej unikać. Jednym z podstawowych przykładów jest zakaz używania otwartego ognia.
Takie zasady powinny być omawiane podczas instruktażu stanowiskowego przed rozpoczęciem wykonywania pracy. Istotne jest również przygotowanie pracowników do reagowania w sytuacjach awaryjnych.
Zalecenia normy 45001 wskazują również na znaczenie ćwiczeń i symulacji sytuacji awaryjnych. W zakładach, w których prowadzone są okresowe ćwiczenia ewakuacyjne, można uwzględnić również scenariusze związane z pożarem lub wybuchem, na przykład w miejscu tankowania oleju napędowego.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest atmosfera wybuchowa?
Atmosfera wybuchowa to mieszanina powietrza lub innego utleniacza z substancjami palnymi w stężeniu mieszczącym się pomiędzy dolną a górną granicą wybuchowości.
Gdzie może występować zagrożenie wybuchem?
Może pojawić się między innymi podczas ładowania akumulatorów, napełniania pojazdów gazem, tankowania paliwa oraz w procesach, w których w powietrzu występują palne pyły, na przykład mąka lub pył powstający przy magazynowaniu zboża.
Kto powinien przygotować ocenę zagrożenia wybuchem?
Przy przeprowadzaniu specjalistycznej oceny pracodawca może korzystać ze wsparcia osoby posiadającej odpowiednie kompetencje, na przykład specjalisty z zakresu ochrony przeciwpożarowej.
Co zawiera dokument zabezpieczenia przed wybuchem?
Dokument określa działania i środki potrzebne do ograniczenia ryzyka wybuchu w konkretnym miejscu. Mogą dotyczyć między innymi wyposażenia, wentylacji, organizacji pracy i zasad postępowania.
Czy można pracować w strefie zagrożenia wybuchem?
Tak, pod warunkiem stosowania odpowiednich urządzeń, narzędzi i zasad bezpieczeństwa dostosowanych do rodzaju wyznaczonej strefy.
Czy w strefie zagrożenia wybuchem można używać zwykłych narzędzi?
Nie każde narzędzie może być używane w takim miejscu. Należy stosować wyposażenie odpowiednie do występującego zagrożenia, w tym w określonych przypadkach narzędzia nieiskrzące lub urządzenia w wykonaniu Ex.
Dlaczego strefy zagrożenia wybuchem trzeba oznaczać?
Oznakowanie informuje pracowników o występującym zagrożeniu i pozwala rozpoznać obszar, w którym obowiązują szczególne zasady dotyczące wyposażenia i sposobu wykonywania pracy.
Dlaczego szkolenie pracowników jest ważne?
Pracownicy powinni znać zasady obowiązujące w strefie, wiedzieć, jakiego sprzętu mogą używać i jak reagować w przypadku sytuacji awaryjnej. Pozwala to ograniczyć ryzyko zachowań, które mogłyby stać się źródłem zapłonu.
Zapraszam do kontaktu z naszym zespołem
Beata Tymińska
Managing Director
kom. +48 728 82 38 73
beata@topserw.pl
Profil ekspercki LinkedIn: Beata Tymińska
