Praca Straży Pożarnej w atmosferach potencjalnie wybuchowych wymaga stosowania odpowiednio dobranych urządzeń oświetleniowych. Dotyczy to zarówno zamkniętych przestrzeni, jak i obszarów, w których mogą występować palne gazy, pary, mgły lub pyły. W takich warunkach sama możliwość oświetlenia miejsca działań nie wystarcza – urządzenie musi być przeznaczone do pracy w konkretnym środowisku zagrożonym wybuchem.
W Unii Europejskiej urządzenia wykorzystywane w potencjalnie wybuchowych atmosferach objęte są wymaganiami ATEX. Ma to szczególne znaczenie dla przenośnego oświetlenia używanego podczas działań kontrolnych, konserwacyjnych i ratowniczych.
Gdzie mogą występować atmosfery potencjalnie wybuchowe?
Atmosfery potencjalnie wybuchowe mogą występować wszędzie tam, gdzie obecne są gazy, pary, mgły lub pyły zdolne do stworzenia niebezpiecznej mieszaniny z powietrzem. Dotyczy to zarówno zakładów przemysłowych, jak i zamkniętych lub częściowo otwartych przestrzeni, do których podczas działań może być konieczne wejście pracowników lub służb ratowniczych.
Takie zagrożenia mogą występować między innymi w:
-
petrochemii,
-
wydobyciu ropy i gazu,
-
lotnictwie,
-
przemyśle farmaceutycznym,
-
przemyśle spożywczym,
-
zakładach gazowniczych,
-
wodociągach i kanalizacji,
-
rolnictwie,
-
energetyce,
-
zbiornikach magazynowych,
-
naczyniach procesowych,
-
kanałach i przepustach,
-
tunelach i szybach,
-
podziemnych systemach kolejowych i drogowych.
Dlaczego w strefach zagrożonych wybuchem potrzebne jest oświetlenie ATEX?
Działania w obszarach niebezpiecznych i przestrzeniach zamkniętych często prowadzone są przy ograniczonej widoczności lub w całkowitej ciemności. Oświetlenie staje się wtedy niezbędne do prowadzenia kontroli, konserwacji lub akcji ratowniczej.
Jednocześnie każde urządzenie elektryczne wniesione do miejsca, w którym może występować atmosfera wybuchowa, musi być odpowiednie do takich warunków. Ryzyko zapłonu mieszaniny oznacza, że zwykła latarka może nie być właściwym rozwiązaniem.
Dlatego w takich obszarach stosuje się urządzenia oświetleniowe ATEX przeznaczone do pracy w określonych strefach zagrożenia wybuchem.
Jak dobrać urządzenie oświetleniowe ATEX?
Wybór latarki lub innego przenośnego źródła światła powinien uwzględniać zarówno charakterystykę atmosfery wybuchowej, jak i warunki wykonywania konkretnego zadania. Nie każde urządzenie ATEX będzie odpowiednie do każdej strefy i każdego zastosowania.
Przy wyborze należy uwzględnić:
-
klasę temperaturową,
-
grupę gazów,
-
strefę zagrożenia,
-
liczbę i rodzaj potrzebnych urządzeń,
-
przewidywany czas pracy,
-
wilgoć,
-
warunki terenowe.
W brytyjskim „Biuletynie Technicznym 1/1997 – Aparaty Oddechowe” wskazano również znaczenie stosowania odpowiedniego oświetlenia podczas pracy z aparatami oddechowymi. Dla lamp przeznaczonych do takich zastosowań określono między innymi wymagania obejmujące Strefę 1, grupę gazów IIC oraz minimalną klasę temperaturową T4.
Dlaczego technologia LED sprawdza się w latarkach ATEX?
LED, czyli dioda elektroluminescencyjna, stała się ważnym źródłem światła w przenośnych urządzeniach oświetleniowych. Biała dioda LED została opracowana w 1996 roku, a wraz z rozwojem technologii jej zastosowanie w latarkach systematycznie rosło.
Początkowo białe diody stosowano głównie w urządzeniach o małej mocy. Późniejsze pojawienie się diod o mocy 1 W umożliwiło wykorzystanie ich jako realnej alternatywy dla tradycyjnych źródeł żarowych.
Jedną z różnic jest również barwa światła. LED może zapewniać bielsze, „chłodniejsze” światło niż tradycyjne źródła halogenowe.
Jak trwałe są źródła światła LED?
Lampy żarowe wykorzystują stosunkowo delikatne włókno wolframowe, które może ulec uszkodzeniu wskutek uderzenia. Technologia LED ma bardziej stabilną konstrukcję i jest lepiej przystosowana do pracy w trudnych warunkach.
Typowa trwałość włókna tradycyjnej żarówki wynosiła około 20–30 godzin, podczas gdy dla źródła LED wskazywano około 25 000 godzin. Ogranicza to potrzebę wymiany źródła światła i zmniejsza wymagania związane z obsługą latarki.
Jak porównać efektywność LED i źródeł halogenowych?
Efektywność źródła światła można porównywać między innymi na podstawie liczby lumenów uzyskiwanych z jednego wata mocy. Wraz z rozwojem diod LED dużej mocy możliwe stało się bezpośrednie zestawienie ich z tradycyjnymi źródłami halogenowymi.
Dla niskonapięciowych żarówek halogenowych wskazywano około 12 lm/W, natomiast dla LED dużej mocy około 24 lm/W. Oznaczało to około dwukrotnie większą wydajność świetlną technologii LED.
Sama liczba lumenów nie opisuje jednak w pełni jakości oświetlenia. Istotny jest również sposób rozprowadzenia światła i widoczność poza głównym kierunkiem świecenia.
Jakie zalety ma LED w urządzeniach przeznaczonych do stref Ex?
Technologia LED jest rozwiązaniem półprzewodnikowym i nie wykorzystuje gorącego włókna żarowego charakterystycznego dla tradycyjnych żarówek. Ma to szczególne znaczenie w przenośnych urządzeniach przeznaczonych do pracy w obszarach niebezpiecznych.
Odpowiednio zaprojektowane urządzenia LED mogą być stosowane również w najbardziej wymagających strefach, w tym w rozwiązaniach przeznaczonych do Strefy 0.
Dlaczego jakość strumienia światła jest ważna?
Wydajna dioda nie wystarcza, jeżeli konstrukcja optyczna latarki nie została do niej właściwie dopasowana. Odpowiednia optyka powinna tworzyć równomierny strumień światła i umożliwiać obserwowanie nie tylko przestrzeni bezpośrednio przed użytkownikiem, ale również jego otoczenia.
Dobrze zaprojektowany układ może ograniczać występowanie cieni, pierścieni i ciemnych obszarów. Zbyt mocno skupiony promień bez odpowiedniej obwódki może natomiast ograniczać widoczność przeszkód znajdujących się obok, poniżej lub powyżej głównego kierunku świecenia.
W działaniach ratowniczych ma to znaczenie praktyczne, ponieważ użytkownik powinien widzieć zarówno główny obszar działania, jak i jego bezpośrednie otoczenie.
Jak porównywać wydajność świetlną latarek?
Do opisu właściwości oświetlenia stosuje się kilka różnych parametrów. Każdy z nich przedstawia inny aspekt działania źródła światła, dlatego samo porównanie jednej wartości może nie wystarczyć do oceny latarki.
Najczęściej spotykane parametry to:
-
kandele (cd) – opisujące natężenie światła,
-
waty (W) – określające moc źródła,
-
lumeny (lm) – opisujące ilość wytwarzanego światła,
-
luksy (lx) – pokazujące natężenie oświetlenia w określonej odległości.
Praktycznym sposobem porównania urządzeń pozostaje również sprawdzenie kilku latarek w rzeczywistych warunkach, na przykład w ciemnym lub zadymionym pomieszczeniu. Pozwala to ocenić zarówno natężenie, jak i rozkład strumienia światła.
Jakie znaczenie ma zasilanie bateryjne w latarkach ATEX?
Wraz ze zmianami technologicznymi w bezpiecznych latarkach zaczęto szerzej wykorzystywać baterie alkaliczne. W porównaniu z tradycyjnymi ogniwami cynkowymi mogą one oferować większą pojemność, a tym samym dłuższy czas działania urządzenia.
Przy wyborze latarki należy jednak sprawdzić, jakie marki i typy baterii są dopuszczone do konkretnego modelu. W urządzeniach przeznaczonych do atmosfer potencjalnie wybuchowych nie można dowolnie zastępować źródła zasilania.
Warto również zwrócić uwagę na:
-
liczbę wymaganych baterii,
-
ich rozmiar,
-
czas działania latarki,
-
koszt zasilania w przeliczeniu na czas pracy,
-
obecność wskaźnika wyczerpania baterii.
Wskaźnik poziomu baterii ma szczególne znaczenie podczas pracy w zamkniętych przestrzeniach, ponieważ pozwala ograniczyć ryzyko niespodziewanej utraty oświetlenia.
Czym wyróżnia się zasilanie akumulatorowe?
Rozwój technologii akumulatorowych pozwolił ograniczyć część problemów charakterystycznych dla wcześniejszych rozwiązań NiCd i NiMH, w tym spadek pojemności związany z tzw. efektem pamięci.
Akumulatory litowo-jonowe zaczęto stosować również w latarkach akumulatorowych ATEX. Do ich zalet należą wysoka gęstość mocy, niewielka masa, wysokie napięcie ogniwa, niski poziom samoczynnego rozładowania, brak efektu pamięci oraz możliwość szybkiego ładowania.
Jakie parametry warto sprawdzić przy latarce akumulatorowej ATEX?
W przypadku urządzenia akumulatorowego znaczenie ma nie tylko samo źródło światła, ale również sposób zarządzania energią i ładowania. Od tych elementów zależą niezawodność urządzenia oraz jego przydatność podczas działań wymagających długiego czasu pracy.
Przy wyborze warto zwrócić uwagę na:
-
zgodność z wymaganiami ATEX,
-
elektroniczną kontrolę ładowania akumulatora,
-
odcinanie obwodu po nadmiernym rozładowaniu,
-
sygnalizację wyczerpywania akumulatora,
-
wskazanie poziomu naładowania,
-
możliwość pracy z różnymi poziomami mocy,
-
możliwość szybkiego ładowania,
-
możliwość ładowania z instalacji 12 V, 24 V i 230 V,
-
łatwość konserwacji i wymiany akumulatora.
Bateria czy akumulator – co wybrać?
Wybór sposobu zasilania zależy przede wszystkim od intensywności wykorzystywania urządzenia, budżetu, wymagań dotyczących konserwacji oraz charakteru pracy.
Latarki akumulatorowe mogą być uzasadnione przy intensywnym użytkowaniu, natomiast urządzenia bateryjne często stosowane są jako wyposażenie osobiste. Produkty akumulatorowe mogą z kolei pełnić funkcję sprzętu ogólnego przydzielanego do konkretnego zadania.
Przy ocenie warto porównywać nie tylko cenę zakupu, ale także koszt zasilania oraz czas pracy urządzenia.
Na co jeszcze zwrócić uwagę przy wyborze przenośnego oświetlenia ATEX?
Oprócz certyfikacji, źródła światła i sposobu zasilania ważne są również konstrukcja i ergonomia urządzenia. Latarka przeznaczona do działań ratowniczych powinna odpowiadać warunkom, w których będzie rzeczywiście wykorzystywana.
W zakresie konstrukcji warto sprawdzić:
-
odporność materiału obudowy na występujące chemikalia,
-
odporność na pył i wodę,
-
dostosowanie urządzenia do przewidywanego sposobu eksploatacji.
W zakresie ergonomii znaczenie mają natomiast:
-
możliwość wygodnego trzymania latarki,
-
obsługa jedną ręką,
-
masa urządzenia,
-
możliwość pracy bez zajmowania rąk.
Przy porównywaniu różnych rozwiązań warto również uwzględnić koszty konserwacji, wymiany baterii lub akumulatorów oraz trwałość źródła światła.
Pełną ofertę latarek i urządzeń oświetleniowych Ex/ATEX znajdziesz w naszym sklepie.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego zwykła latarka nie zawsze może być używana w atmosferze potencjalnie wybuchowej?
Urządzenie elektryczne wprowadzone do takiego środowiska może stanowić potencjalne źródło zapłonu. Dlatego należy stosować sprzęt przeznaczony do pracy w konkretnej strefie zagrożenia wybuchem.
Co trzeba sprawdzić przy wyborze latarki ATEX?
Należy uwzględnić między innymi strefę zagrożenia, grupę gazów, klasę temperaturową, wymagany czas pracy urządzenia oraz warunki środowiskowe.
Dlaczego LED jest stosowany w latarkach ATEX?
LED zapewnia wysoką trwałość, dobrą efektywność świetlną i odporną konstrukcję bez tradycyjnego gorącego włókna żarowego.
Jak długo może pracować źródło światła LED?
Dla opisanej technologii LED wskazywana jest trwałość około 25 000 godzin, znacznie większa niż w przypadku tradycyjnych źródeł żarowych.
Czy więcej lumenów zawsze oznacza lepszą latarkę?
Nie. Lumeny określają ilość wytwarzanego światła, ale ważny jest również sposób jego rozprowadzenia. Zbyt wąski i skupiony strumień może ograniczać widoczność otoczenia.
Czy w latarce ATEX można stosować dowolne baterie?
Nie. Użytkownik powinien stosować wyłącznie marki i typy baterii dopuszczone dla konkretnego modelu urządzenia.
Kiedy warto wybrać latarkę akumulatorową?
Rozwiązanie akumulatorowe może być korzystne przy intensywnym i regularnym użytkowaniu, szczególnie gdy istotna jest możliwość szybkiego ponownego ładowania urządzenia.
Jakie znaczenie ma wskaźnik wyczerpania baterii lub akumulatora?
Ostrzega użytkownika przed zbliżającą się utratą zasilania. Jest to szczególnie ważne podczas pracy w zamkniętych przestrzeniach, gdzie nagła utrata światła może stanowić dodatkowe zagrożenie.
Zapraszam do kontaktu z naszym zespołem
Beata Tymińska
Managing Director
kom. +48 728 82 38 73
beata@topserw.pl
Profil ekspercki LinkedIn: Beata Tymińska
