Katastrofa środowiskowa może powodować długotrwałe i trudne do odwrócenia skutki dla ludzi, infrastruktury i otoczenia. Dlatego w zakładach, w których stosowane są substancje chemiczne, tak ważne jest ich właściwe przechowywanie, oznakowanie oraz wcześniejsze rozpoznanie zagrożeń.
Podstawą działania powinno być poznanie właściwości stosowanych substancji, identyfikacja ryzyka oraz wdrożenie odpowiednich środków technicznych i organizacyjnych. Jednym z najważniejszych elementów tego procesu jest właściwa organizacja magazynowania.
Jak poznać zagrożenia związane z daną substancją?
Podstawowym źródłem informacji jest karta charakterystyki substancji lub mieszaniny. Zawiera ona dane dotyczące zagrożeń, zasad postępowania, środków zapobiegawczych oraz pierwszej pomocy. Pozwala to lepiej przygotować pracowników i dobrać rozwiązania odpowiadające właściwościom konkretnej substancji.
W Unii Europejskiej dostęp do informacji o właściwościach substancji wspiera rozporządzenie REACH. Karta charakterystyki może być również podstawą do doboru wyposażenia potrzebnego w przypadku awarii, takiego jak:
Pracownicy powinni znać zagrożenia związane z używanymi substancjami jeszcze przed rozpoczęciem pracy z nimi.
Jak identyfikować zagrożenia środowiskowe w zakładzie?
Identyfikacja zagrożeń powinna uwzględniać właściwości substancji, miejsce jej stosowania i magazynowania oraz potencjalne skutki awarii. Dopiero po rozpoznaniu ryzyka można dobrać odpowiednie zabezpieczenia, procedury i wyposażenie ograniczające prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia środowiskowego.
Jednym ze sposobów uporządkowania takiej analizy może być audyt przeprowadzony przez firmę specjalizującą się w bezpieczeństwie. Przy ocenie warto uwzględnić między innymi:
-
karty charakterystyki,
-
lokalizację substancji,
-
potencjalne źródła zagrożenia,
-
możliwe skutki zdarzenia,
-
prawdopodobieństwo jego wystąpienia,
-
częstotliwość ekspozycji,
-
możliwe środki ograniczające ryzyko.
Do oceny może być wykorzystywana również metoda Risk Score, która pozwala zestawić prawdopodobieństwo zdarzenia, ciężkość jego następstw oraz poziom ekspozycji.
Jakie środki pomagają zapobiegać katastrofom środowiskowym?
Po rozpoznaniu zagrożeń należy dobrać rozwiązania odpowiadające właściwościom konkretnej substancji i sposobowi jej użytkowania. Znaczenie mają zarówno odpowiednie opakowania i miejsca magazynowania, jak i wentylacja, zabezpieczenia przeciwpożarowe oraz wyposażenie pozwalające szybko reagować w przypadku awarii.
W codziennym magazynowaniu ważne jest stosowanie odpowiednio dobranych i oznakowanych opakowań. Ułatwia to identyfikację substancji i ogranicza ryzyko pomyłek podczas jej pobierania, przelewania lub dozowania.
W zależności od rodzaju materiału rozwiązaniem mogą być również magazyny izolowane lub magazyny ognioodporne.
Dobór wyposażenia powinien zawsze uwzględniać właściwości przechowywanych substancji. Przykładowo przy magazynowaniu chloroformu może być potrzebna wydajna wentylacja mechaniczna. Jeśli jednocześnie przechowywane są materiały łatwopalne, takie jak benzyna ekstrakcyjna, należy uwzględnić również odpowiednie zabezpieczenie przeciwwybuchowe wentylacji.
Kiedy warto zastosować szafę ognioodporną?
Szafa ognioodporna może być odpowiednim rozwiązaniem przy przechowywaniu mniejszych ilości substancji łatwopalnych. Pozwala wydzielić materiały od otoczenia, ograniczyć skutki pożaru oraz zabezpieczyć zawartość przed dostępem osób nieupoważnionych.
Dobór szafy powinien wynikać z rodzaju i ilości przechowywanych materiałów oraz warunków panujących w miejscu ich użytkowania. Przy większych ilościach substancji lub bardziej wymagających warunkach właściwszym rozwiązaniem może być wydzielony magazyn chemiczny.
Dlaczego same zabezpieczenia techniczne nie wystarczą?
Zapobieganie katastrofom środowiskowym wymaga nie tylko odpowiedniego wyposażenia, ale również przygotowania pracowników. Procedury, szkolenia i ćwiczenie scenariuszy awaryjnych pomagają ograniczyć ryzyko błędnych decyzji w sytuacji, w której potrzebna jest szybka reakcja.
Działania te mogą obejmować między innymi szkolenia dotyczące awarii środowiskowych oraz ćwiczenia różnych wariantów postępowania. W organizacji systemu zarządzania można również uwzględniać normy ISO 14001 dotyczące zarządzania środowiskowego oraz ISO 45001 dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy.
Połączenie zabezpieczeń technicznych z procedurami i przygotowaniem pracowników pozwala stworzyć bardziej spójny system ochrony ludzi, mienia i środowiska.
Jak jeszcze można ograniczać wpływ zakładu na środowisko?
Przedsiębiorstwa mogą ograniczać wpływ na środowisko nie tylko poprzez właściwe magazynowanie substancji, ale również dzięki rozwiązaniom zmniejszającym emisje i ilość zanieczyszczeń. Przykładem mogą być wieże filtrujące oraz zakładowe oczyszczalnie ścieków.
Korzystanie ze środowiska może wiązać się z opłatami między innymi za emisje do atmosfery lub wody. W niektórych przypadkach zastosowanie urządzeń ograniczających emisje lub oczyszczających ścieki może wpływać również na zmniejszenie tych kosztów.
Znaczenie mają także działania edukacyjne prowadzone wśród pracowników. Regularne przypominanie zasad ochrony środowiska może zwiększać świadomość zespołu i wpływać na sposób postępowania z substancjami oraz odpadami w codziennej pracy.
Jakie obowiązki ma pracodawca przy stosowaniu substancji chemicznych?
Pracodawca powinien znać substancje stosowane w zakładzie, rozpoznawać związane z nimi zagrożenia oraz zapewnić odpowiednie środki ochrony jeszcze przed rozpoczęciem pracy. Istotne jest również prowadzenie wymaganej dokumentacji, przekazywanie pracownikom informacji o zagrożeniach i zapewnienie właściwego przygotowania do pracy z chemikaliami.
W praktyce oznacza to między innymi konieczność prowadzenia wykazu stosowanych substancji i mieszanin chemicznych oraz zapewnienia pracownikom odpowiednich zabezpieczeń. W zależności od rodzaju zagrożenia potrzebne mogą być także dodatkowe szkolenia i procedury.
Niedopełnienie obowiązków związanych z bezpieczeństwem stosowania substancji chemicznych może wiązać się z odpowiedzialnością wykroczeniową lub karną.
Najczęściej zadawane pytania
Od czego zacząć zapobieganie katastrofom środowiskowym w zakładzie?
Pierwszym krokiem powinno być poznanie właściwości stosowanych substancji, analiza kart charakterystyki oraz identyfikacja zagrożeń. Dopiero na tej podstawie można dobrać odpowiednie środki techniczne i organizacyjne.
Co zawiera karta charakterystyki substancji?
Karta charakterystyki zawiera informacje dotyczące zagrożeń, zasad postępowania z substancją, środków zapobiegawczych oraz pierwszej pomocy.
Jakie zabezpieczenia mogą być potrzebne przy substancjach niebezpiecznych?
W zależności od rodzaju zagrożenia mogą to być między innymi sorbenty, płuczki do oczu, odpowiednie pojemniki, szafy ognioodporne, magazyny izolowane lub magazyny ognioodporne.
Czy sposób wentylacji magazynu zależy od rodzaju substancji?
Tak. Właściwości przechowywanych substancji mogą wymagać zastosowania odpowiedniej wentylacji, a przy materiałach łatwopalnych również rozwiązań w wykonaniu przeciwwybuchowym.
Czy sama szafa lub magazyn wystarczą do zapewnienia bezpieczeństwa?
Nie. Zabezpieczenia techniczne powinny być uzupełnione procedurami, szkoleniami pracowników oraz przygotowaniem sposobu reagowania na sytuacje awaryjne.
Zapraszam do kontaktu z naszym zespołem
Beata Tymińska
Managing Director
kom. +48 728 82 38 73
beata@topserw.pl
Profil ekspercki LinkedIn: Beata Tymińska
