Samozapłon to sytuacja, w której dochodzi do zapłonu bez udziału zewnętrznego źródła ognia. W konsekwencji może rozwinąć się pożar, a w określonych warunkach również wybuch. Szczególnej uwagi wymagają materiały o wysokiej palności, substancje o właściwościach utleniających oraz urządzenia i materiały, w których może dochodzić do niebezpiecznego wzrostu temperatury.
Dlatego w zakładach, w których występują materiały mogące ulec samozapłonowi, podstawą bezpieczeństwa jest rozpoznanie zagrożenia, określenie właściwych warunków magazynowania oraz zastosowanie odpowiednich zabezpieczeń technicznych i organizacyjnych.
Jak dochodzi do samozapłonu?
Do samozapłonu może dojść wtedy, gdy wewnątrz materiału lub urządzenia powstaną warunki umożliwiające rozpoczęcie i podtrzymanie reakcji bez udziału zewnętrznego źródła ognia. Znaczenie mają między innymi właściwości materiału, wzrost temperatury oraz dostęp do tlenu lub substancji wspomagających spalanie.
Przykładem zagrożenia są zdarzenia związane z przegrzewaniem się baterii, które mogą prowadzić do gwałtownego wzrostu temperatury i zapłonu. Z tego względu sposób przechowywania akumulatorów powinien uwzględniać charakter związanych z nimi zagrożeń.
Znaczenie właściwego postępowania z materiałami mogącymi intensyfikować pożar pokazuje również katastrofa lotu ValuJet 592. Jednym z czynników prowadzących do rozwoju pożaru była aktywacja chemicznych generatorów tlenu niewłaściwie zabezpieczonych na czas transportu. Uruchomione generatory dostarczały tlen i wytwarzały wysoką temperaturę, a w ich otoczeniu znajdowały się materiały palne.
Jak zapobiegać samozapłonowi w zakładzie?
Zapobieganie samozapłonowi powinno rozpocząć się od identyfikacji materiałów i procesów, które mogą stwarzać takie zagrożenie. Dopiero na podstawie rozpoznanego ryzyka można określić właściwe warunki magazynowania, dobrać zabezpieczenia techniczne oraz przygotować zasady postępowania dla pracowników.
W zależności od charakteru zagrożenia potrzebna może być między innymi ocena zagrożenia wybuchem przygotowana przez kompetentnego specjalistę. Pozwala ona przeanalizować warunki występujące podczas magazynowania lub użytkowania materiałów i substancji palnych.
Pomocny może być również audyt sposobu magazynowania i organizacji bezpieczeństwa przeprowadzony przez wyspecjalizowaną firmę. Sama identyfikacja zagrożeń nie jest jednak wystarczająca – jej wyniki powinny prowadzić do konkretnych działań, takich jak zmiana sposobu przechowywania, zastosowanie odpowiednich zabezpieczeń czy opracowanie zasad postępowania.
Jakie zabezpieczenia pomagają ograniczyć ryzyko samozapłonu?
Dobór zabezpieczeń powinien wynikać z właściwości konkretnego materiału i warunków jego przechowywania. Znaczenie mają między innymi właściwe miejsce magazynowania, oddzielenie materiałów od otoczenia, kontrola warunków przechowywania oraz ograniczenie dostępu osób nieupoważnionych.
Jednym z rozwiązań mogą być odpowiednio dobrane szafy ognioodporne, które pozwalają wydzielić przechowywane materiały i dodatkowo zabezpieczyć je przed dostępem osób nieupoważnionych. Przy większych ilościach materiałów zastosowanie mogą znaleźć również izolowane magazyny ognioodporne, zlokalizowane w odpowiednim miejscu względem pozostałej części zakładu.
Przy doborze sposobu przechowywania należy również uwzględnić dokumentację i zalecenia producenta konkretnego materiału lub urządzenia. To właśnie właściwości danego produktu powinny być punktem wyjścia do określenia wymaganych środków ostrożności.
Dlaczego nie wolno lekceważyć ryzyka samozapłonu?
Nawet krótkotrwałe niewłaściwe przechowywanie materiału może stworzyć warunki prowadzące do niebezpiecznego zdarzenia. Dlatego sytuacje określane jako „tylko na chwilę” nie powinny prowadzić do omijania ustalonych zasad bezpieczeństwa. Ryzyko wynika z właściwości materiału i warunków jego przechowywania, a nie z tego, jak długo planowano pozostawić go w niewłaściwym miejscu.
W codziennej pracy sposób magazynowania łatwo podporządkować bieżącym potrzebom produkcji. Aby temu przeciwdziałać, warto konsekwentnie:
-
omawiać ryzyko samozapłonu podczas szkoleń,
-
wskazywać pracownikom materiały wymagające szczególnego postępowania,
-
regularnie kontrolować sposób ich przechowywania,
-
sprawdzać zawartość i organizację magazynów,
-
stosować zabezpieczenia dopasowane do rodzaju zagrożenia.
Koszt zabezpieczeń powinien być rozpatrywany również w odniesieniu do możliwych skutków pożaru dla ludzi, budynków, maszyn oraz ciągłości funkcjonowania zakładu.
Jakie obowiązki dotyczą ochrony przed pożarem i wybuchem?
Jeżeli w zakładzie występują materiały lub procesy mogące powodować zagrożenie pożarem albo wybuchem, konieczne jest rozpoznanie ryzyka i zastosowanie zabezpieczeń odpowiadających jego charakterowi. Obejmuje to zarówno rozwiązania techniczne, jak i odpowiednią organizację pracy oraz przygotowanie wymaganej dokumentacji.
W zależności od występujących warunków konieczne może być przygotowanie oceny zagrożenia wybuchem przez kompetentną osobę. Z tym obszarem związany jest również dokument zabezpieczenia przed wybuchem, określający sposób oceny ryzyka oraz zastosowane środki ochronne.
Sposobem zabezpieczenia przedsiębiorstwa przed skutkami pożaru może interesować się również ubezpieczyciel. Dodatkowym elementem oceny może być w takiej sytuacji audyt bezpieczeństwa pożarowego, pozwalający zweryfikować sposób ochrony zakładu i wskazać obszary wymagające poprawy.
Poznaj ofertę naszych szaf ognioodpornych: zobacz szafy ognioodporne.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest samozapłon?
Samozapłon to zapłon, do którego dochodzi bez udziału zewnętrznego źródła ognia. Jeżeli powstaną odpowiednie warunki, reakcja może prowadzić do rozwoju pożaru, a w określonych sytuacjach również do wybuchu.
Jakie materiały mogą być podatne na samozapłon?
Szczególnej uwagi wymagają materiały o wysokiej palności, substancje o właściwościach utleniających oraz inne materiały, dla których wzrost temperatury lub określone warunki przechowywania mogą prowadzić do zapłonu.
Czy akumulatory mogą ulec zapłonowi bez zewnętrznego źródła ognia?
Przegrzanie lub niewłaściwe przechowywanie akumulatorów może prowadzić do niebezpiecznego wzrostu temperatury i zapłonu. Dlatego sposób ich magazynowania powinien uwzględniać właściwości konkretnego rodzaju baterii i związane z nimi zagrożenia.
Jak można ocenić ryzyko samozapłonu w zakładzie?
Podstawą jest identyfikacja materiałów i procesów mogących stwarzać zagrożenie oraz analiza warunków ich użytkowania i magazynowania. W zależności od sytuacji potrzebna może być również ocena zagrożenia wybuchem lub audyt sposobu magazynowania.
Czy sama analiza zagrożenia wystarczy?
Nie. Rozpoznanie ryzyka powinno prowadzić do wdrożenia odpowiednich działań, takich jak zmiana sposobu magazynowania, zastosowanie zabezpieczeń technicznych, przygotowanie instrukcji oraz przeszkolenie pracowników.
Jak szafy ognioodporne pomagają ograniczać zagrożenie?
Odpowiednio dobrane szafy ognioodporne pozwalają wydzielić przechowywane materiały od otoczenia i ograniczyć dostęp osób nieupoważnionych. Mogą stanowić jeden z elementów systemu zabezpieczenia materiałów stwarzających zagrożenie pożarowe.
Dlaczego szkolenie pracowników jest ważne w zapobieganiu samozapłonowi?
Pracownicy powinni wiedzieć, które materiały wymagają szczególnych warunków przechowywania i jak z nimi postępować. Ogranicza to ryzyko sytuacji, w których niebezpieczny materiał zostanie pozostawiony w niewłaściwym miejscu nawet na krótki czas.
Zapraszam do kontaktu z naszym zespołem
Beata Tymińska
Managing Director
kom. +48 728 82 38 73
beata@topserw.pl
Profil ekspercki LinkedIn: Beata Tymińska
