Samozapłon to sytuacja, w której dochodzi do zapłonu bez udziału zewnętrznego źródła ognia. W konsekwencji może rozwinąć się pożar, a w określonych warunkach również wybuch. Szczególnego znaczenia nabiera to w przypadku materiałów o wysokiej palności oraz substancji o właściwościach utleniających.
Dlatego w zakładach, w których przechowywane są materiały mogące ulec samozapłonowi, istotne jest rozpoznanie zagrożenia, właściwe magazynowanie oraz stosowanie odpowiednich zabezpieczeń.
Jak dochodzi do samozapłonu?
Do samozapłonu może dojść wtedy, gdy wewnątrz materiału lub urządzenia powstają warunki umożliwiające zapoczątkowanie i podtrzymanie reakcji bez zewnętrznego źródła ognia. Znaczenie mają między innymi właściwości materiału, temperatura oraz dostęp do tlenu lub substancji wspomagających spalanie.
Znane są między innymi przypadki zapłonów telefonów komórkowych związanych z przegrzaniem baterii. Z tego względu sposób magazynowania akumulatorów wymaga szczególnej uwagi.
Przykładem zdarzenia pokazującego znaczenie właściwego zabezpieczenia materiałów jest również katastrofa lotu ValuJet 592. Jednym z czynników prowadzących do pożaru była aktywacja chemicznych generatorów tlenu, które zostały niewłaściwie zabezpieczone na czas transportu.
Do powstania i rozwoju pożaru potrzebne są odpowiednie warunki, między innymi materiał palny, wysoka temperatura oraz tlen. Uruchomione generatory dostarczyły tlen i wytwarzały wysoką temperaturę, a w ich otoczeniu znajdowały się materiały palne.
Jak zapobiegać samozapłonowi w zakładzie?
Zapobieganie samozapłonowi powinno rozpocząć się od rozpoznania materiałów i procesów, które mogą powodować zagrożenie. Analiza pozwala określić prawdopodobieństwo wystąpienia pożaru lub wybuchu oraz dobrać właściwy sposób magazynowania, zabezpieczenia techniczne i zasady postępowania dla pracowników.
Jednym z narzędzi może być ocena zagrożenia wybuchem przygotowana przez specjalistę z zakresu ochrony przeciwpożarowej.
Pozwala ona ocenić ryzyko związane z magazynowaniem lub użytkowaniem materiałów i substancji palnych.
Innym rozwiązaniem może być audyt przeprowadzony przez firmę zewnętrzną specjalizującą się w bezpieczeństwie i magazynowaniu. Jego zadaniem jest identyfikacja zagrożeń występujących w danym miejscu.
Sama analiza nie wystarczy jednak bez odpowiednich działań. Jeżeli przechowywane materiały stwarzają szczególne zagrożenie, warto opracować zasady ich bezpiecznego magazynowania i postępowania z nimi.
Jakie zabezpieczenia pomagają ograniczyć ryzyko samozapłonu?
Po rozpoznaniu zagrożenia należy dobrać rozwiązania odpowiadające właściwościom przechowywanych materiałów. Istotne znaczenie ma przede wszystkim miejsce magazynowania, sposób oddzielenia materiałów od otoczenia oraz ograniczenie dostępu osób nieupoważnionych.
Pomocnym rozwiązaniem mogą być szafy ognioodporne. Oprócz ochrony przeciwpożarowej ograniczają one również dostęp osób niepożądanych do przechowywanych materiałów.
W przypadku większych ilości materiałów zastosowanie mogą znaleźć także izolowane magazyny ognioodporne, szczególnie jeżeli są zlokalizowane w bezpiecznej odległości od pozostałej części przedsiębiorstwa.
Ważnym źródłem informacji są również zalecenia producenta danego materiału lub urządzenia. Warto zapoznać się z dostarczoną dokumentacją oraz wskazanymi w niej środkami ostrożności.
Dlaczego nie wolno lekceważyć ryzyka samozapłonu?
Nawet krótkotrwałe niewłaściwe przechowywanie materiału może stworzyć warunki prowadzące do niebezpiecznego zdarzenia. Dlatego argumenty takie jak „to tylko na chwilę” nie powinny zastępować ustalonych zasad bezpieczeństwa. Zagrożenie nie zależy od tego, czy materiał został odłożony nieprawidłowo celowo, czy jedynie tymczasowo.
W codziennej pracy łatwo podporządkować sposób przechowywania bieżącym potrzebom produkcji. Właśnie dlatego ważne jest systematyczne przypominanie pracownikom o zagrożeniu.
Pomocne mogą być:
-
omawianie ryzyka samozapłonu podczas szkoleń,
-
uświadamianie pracowników, jakie materiały mogą stanowić zagrożenie,
-
regularne sprawdzanie sposobu przechowywania materiałów,
-
analizowanie zawartości magazynów,
-
stosowanie właściwych zabezpieczeń technicznych.
Koszt zabezpieczeń warto rozpatrywać w odniesieniu do możliwych konsekwencji pożaru dla ludzi, budynków, maszyn i ciągłości funkcjonowania przedsiębiorstwa.
Jakie obowiązki dotyczą ochrony przed pożarem i wybuchem?
Pracodawca ma obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Jeżeli w zakładzie występują materiały lub procesy mogące powodować zagrożenie pożarem albo wybuchem, konieczne jest odpowiednie rozpoznanie ryzyka i zastosowanie zabezpieczeń odpowiadających charakterowi tego zagrożenia.
W materiale wskazano między innymi na ocenę zagrożenia wybuchem, która powinna zostać przygotowana przez kompetentną osobę.
Kolejnym dokumentem związanym z tym obszarem jest dokument zabezpieczenia przed wybuchem, określający wymagania dotyczące bezpieczeństwa.
Kwestią zabezpieczeń przeciwpożarowych może zainteresować się również ubezpieczyciel. W takim przypadku jednym z działań może być audyt bezpieczeństwa pożarowego, który stanowi dodatkową ocenę sposobu ochrony przedsiębiorstwa.
Poznaj ofertę naszych szaf ognioodpornych: zobacz szafy ognioodporne.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest samozapłon?
Samozapłon to zapłon, do którego dochodzi bez zewnętrznego źródła ognia. W odpowiednich warunkach reakcja może doprowadzić do rozwoju pożaru, a niekiedy również do wybuchu.
Jakie materiały mogą być podatne na samozapłon?
Szczególnej uwagi wymagają materiały o wysokiej palności oraz substancje o właściwościach utleniających. Ryzyko zależy jednak również od sposobu ich przechowywania i warunków panujących w otoczeniu.
Czy akumulatory mogą ulec samozapłonowi?
Przegrzanie lub niewłaściwe przechowywanie akumulatorów może prowadzić do niebezpiecznych zdarzeń termicznych i zapłonu. Dlatego ich magazynowanie powinno uwzględniać charakter tego zagrożenia.
Jak można ocenić ryzyko samozapłonu w zakładzie?
Jednym ze sposobów jest przeprowadzenie analizy zagrożeń przez specjalistę. W zależności od rodzaju materiałów i procesów może obejmować ona między innymi ocenę zagrożenia wybuchem lub audyt bezpieczeństwa i sposobu magazynowania.
Czy sama analiza zagrożenia wystarczy?
Nie. Analiza pozwala rozpoznać ryzyko, ale na jej podstawie należy również wdrożyć odpowiednie środki techniczne i organizacyjne, takie jak właściwy sposób magazynowania, instrukcje dla pracowników czy odpowiednie zabezpieczenia.
Jak szafy ognioodporne pomagają ograniczać ryzyko?
Szafy ognioodporne pozwalają odseparować przechowywane materiały od otoczenia oraz ograniczyć dostęp osób nieupoważnionych. Mogą stanowić jeden z elementów zabezpieczenia materiałów stwarzających zagrożenie pożarowe.
Dlaczego szkolenie pracowników jest ważne w zapobieganiu samozapłonowi?
Pracownicy muszą wiedzieć, które materiały wymagają szczególnego sposobu postępowania. Pozwala to ograniczać sytuacje, w których niebezpieczne materiały są pozostawiane w niewłaściwym miejscu nawet „tylko na chwilę”.
Zapraszam do kontaktu z naszym zespołem
Beata Tymińska
Managing Director
kom. +48 728 82 38 73
beata@topserw.pl
Profil ekspercki LinkedIn: Beata Tymińska
