Szafa na baterie litowo-jonowe nie jest w Polsce ani w Unii Europejskiej wprost wymagana żadnym przepisem — ale obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa pożarowego i ochrony pracowników jest, a w wielu firmach szafa ognioodporna jest najprostszym sposobem jego spełnienia. Nie istnieje też jedna norma „na szafę do baterii”: rynek opiera się na normie PN-EN 14470-1 (badanie odporności ogniowej od zewnątrz), badaniach wg EN 1363-1, wytycznych ubezpieczycieli VdS 3103 oraz — od sierpnia 2024 r. — arkuszu VDMA 24994, który jako pierwszy definiuje jednolity test pożarowy szaf do baterii Li-ion od wewnątrz i z zewnątrz. W tym poradniku wyjaśniamy, co te dokumenty oznaczają w praktyce, czy szafa zgodna z EN 14470-1 wystarczy, co kryje się za „90 minut” i jak dobrać szafę do przechowywania albo do ładowania. 

Definicje używane w artykule:

•      Szafa na baterie litowo-jonowe — szafa zabezpieczająca zaprojektowana tak, aby przez określony czas ograniczyć skutki pożaru baterii do swojego wnętrza (odporność od wewnątrz) i chronić baterie przed pożarem z zewnątrz (odporność z zewnątrz).

•      PN-EN 14470-1 — europejska norma określająca wymagania konstrukcyjne i badanie odporności ogniowej szaf bezpieczeństwa do składowania cieczy zapalnych; bada działanie ognia od zewnątrz i klasyfikuje szafy jako Typ 15, 30, 60 lub 90.

•      EN 1363-1 — norma określająca ogólną metodę badania odporności ogniowej wyrobów budowlanych w znormalizowanym piecu; wykorzystywana także do badań szaf do baterii, w tym z ogniem od wewnątrz.

•      VDMA 24994:2024-08 — arkusz Niemieckiego Związku Producentów Maszyn (VDMA), który definiuje wymagania i jednolity test pożarowy dla szaf do składowania i ładowania baterii Li-ion, obejmujący scenariusz pożaru od wewnątrz, z zewnątrz oraz test ucieczki termicznej.

•      VdS 3103 — wytyczne niemieckich ubezpieczycieli (GDV/VdS) dotyczące zapobiegania szkodom przy składowaniu i udostępnianiu baterii litowych; dzielą baterie na trzy klasy mocy i wskazują odpowiadające im środki ochrony.

•      Klasa odporności ogniowej (np. 90 minut / Typ 90) — czas, przez który szafa w warunkach znormalizowanego badania ogniowego zachowuje integralność i utrzymuje temperaturę wewnątrz poniżej wartości granicznych.

•      Ucieczka termiczna (thermal runaway) — samonapędzająca się reakcja w ogniwie, w której wzrost temperatury prowadzi do wydzielania gorących, palnych i toksycznych gazów, pożaru lub eksplozji; może przenosić się z ogniwa na ogniwo.

Do czego służy szafa na baterie litowo-jonowe?

Szafa na baterie litowo-jonowe służy do tego, by pożar baterii — którego nie da się zatrzymać przez odcięcie zasilania — został zamknięty w kontrolowanej przestrzeni na czas potrzebny do ewakuacji i reakcji służb, oraz by baterie nie zapaliły się od pożaru w otoczeniu. Rozróżnia się dwa podstawowe typy: szafę do przechowywania (baterie tylko składowane) i szafę do ładowania (baterie ładowane wewnątrz szafy). Szafa do ładowania musi spełniać wszystko to, co szafa do przechowywania, i dodatkowo być przystosowana do procesu ładowania.

Trzecią kategorią są rozwiązania do baterii uszkodzonych lub podejrzanych — pojemniki i szafy kwarantannowe (często z wypełniaczem gaśniczym), których zadaniem jest bezpieczna izolacja i transport, a nie rutynowe składowanie. O ogólnych zasadach przechowywania, ładowania i rozpoznawania uszkodzonych baterii piszemy w osobnym poradniku: Jak bezpiecznie przechowywać baterie litowo-jonowe w firmie? — ten artykuł skupia się wyłącznie na wymaganiach wobec samej szafy.

Jakie przepisy i normy stosujemy do szaf na baterie litowo-jonowe?

Do szaf na baterie litowo-jonowe stosuje się dziś cztery warstwy wymagań: (1) ogólne przepisy przeciwpożarowe i BHP, które nakładają obowiązek ograniczenia ryzyka, (2) normy badawcze, według których deklarowana jest odporność ogniowa szafy — PN-EN 14470-1 i EN 1363-1, (3) dedykowane wytyczne techniczne dla szaf i składowania baterii — VDMA 24994 oraz VdS 3103, a także (4) wymagania producenta baterii, ubezpieczyciela i wewnętrzne procedury zakładu. Nie istnieje w Polsce ani w UE akt prawny, który wprost nakazywałby stosowanie szafy do baterii Li-ion lub określał jej parametry.

Co z tego wynika dla firmy w Polsce? Obowiązkiem jest zapewnienie bezpieczeństwa pożarowego obiektu i pracowników oraz udokumentowanie tego w ocenie ryzyka i instrukcji bezpieczeństwa pożarowego. Sposób realizacji tego obowiązku nie jest narzucony — i właśnie dlatego w praktyce decydują wytyczne branżowe (VDMA 24994, VdS 3103) oraz wymagania ubezpieczyciela, który ocenia, czy ryzyko zostało ograniczone zgodnie ze stanem techniki. O wymaganiach ubezpieczycieli piszemy szerzej w osobnym artykule.

Czy szafa zgodna z EN 14470-1 wystarcza do składowania baterii litowo-jonowych?

Nie — sama zgodność z PN-EN 14470-1 nie wystarcza, ponieważ norma ta bada wyłącznie działanie ognia od zewnątrz na szafę z cieczami zapalnymi, a w przypadku baterii litowo-jonowych głównym scenariuszem jest pożar powstający wewnątrz szafy. Szafa zgodna z EN 14470-1 chroni zawartość przed pożarem w pomieszczeniu, ale nie ma dowodu, że zatrzyma pożar baterii, jej gazy i ciśnienie w swoim wnętrzu. Dlatego szafa dedykowana do baterii Li-ion powinna mieć dodatkowo udokumentowaną odporność od wewnątrz (badanie wg EN 1363-1 lub VDMA 24994) i cechy konstrukcyjne, których norma dla cieczy nie wymaga.

Różnica wynika z innego profilu ryzyka. Ciecze zapalne stwarzają zagrożenie oparami, które zapalają się od źródła zapłonu na zewnątrz szafy; norma EN 14470-1 sprawdza więc, czy wnętrze szafy pozostanie chłodne, zanim dojdzie do pożaru składowanych substancji. Bateria litowo-jonowa jest natomiast jednocześnie źródłem energii, paliwem i utleniaczem: w ucieczce termicznej wytwarza własne ciepło i gazy, nie potrzebuje tlenu z otoczenia, a reakcja może przenosić się z ogniwa na ogniwo przez wiele godzin. Do tego dochodzi ryzyko elektryczne przy ładowaniu.

Praktyczny wniosek: jeśli producent deklaruje wyłącznie „zgodność z EN 14470-1, Typ 90”, należy dopytać, czy i według jakiej metody szafa była badana z ogniem od wewnątrz. Bez tego szafa może być doskonała do rozpuszczalników, ale nie ma potwierdzenia, że jest szafą do baterii.

Jakich certyfikatów wymagać od szafy na baterie litowo-jonowe?

Od szafy na baterie litowo-jonowe należy wymagać przede wszystkim: raportu z badania odporności ogniowej od zewnątrz (PN-EN 14470-1, Typ 90), raportu z badania odporności od wewnątrz z bateriami (EN 1363-1 lub VDMA 24994) wykonanego przez niezależne laboratorium, deklaracji zgodności CE dla elementów elektrycznych (w szafach do ładowania) oraz dokumentacji potwierdzającej działanie detekcji i automatyki drzwi. Ponieważ nie istnieje obowiązkowa certyfikacja szaf do baterii, kluczowe jest kto wykonał badanie i co dokładnie badano.

Czego nie należy przyjmować jako dowodu: samego oznaczenia „Typ 90” bez raportu, oświadczeń o „testach wewnętrznych producenta” bez wskazania metody, ani ogólnych deklaracji „zgodna z VdS 3103” — VdS 3103 nie certyfikuje szaf, lecz opisuje zasady składowania baterii.

Co oznacza klasa odporności ogniowej 90 minut przy szafie na baterie?

„90 minut” oznacza, że w znormalizowanym badaniu ogniowym szafa przez co najmniej 90 minut zachowała integralność konstrukcji i utrzymała temperaturę po chronionej stronie poniżej wartości granicznych — a więc daje 90 minut na ewakuację ludzi, reakcję służb i ograniczenie strat. Przy szafie na baterie kluczowe jest, w którą stronę ten czas został zbadany: „90 minut od zewnątrz” (PN-EN 14470-1) chroni baterie przed pożarem w pomieszczeniu, a „90 minut od wewnątrz” (EN 1363-1 / VDMA 24994) chroni pomieszczenie przed pożarem baterii. Pełnowartościowa szafa do baterii powinna mieć obie wartości.

Skąd biorą się klasy 15/30/60/90? PN-EN 14470-1 definiuje cztery typy szaf — Typ 15, 30, 60 i 90 — gdzie liczba to minimalny czas w minutach, przez który szafa musi wytrzymać pożar w badaniu. W Polsce i większości krajów UE za zgodne z aktualnym stanem techniki uznaje się szafy Typ 90; niższe klasy są dopuszczane tylko w szczególnych przypadkach (np. Typ 30 przy bardzo małych ilościach cieczy). Dla baterii litowo-jonowych — z uwagi na długotrwałą, wielogodzinną reakcję łańcuchową — wytyczne ubezpieczycieli (VdS 3103) i praktyka rynkowa wskazują na Typ 90 jako minimum.

Kiedy który poziom jest uzasadniony? VdS 3103 dzieli baterie na trzy klasy mocy, które przekładają się na poziom wymaganych zabezpieczeń:

Dla porządku: klasa odporności ogniowej szafy (Typ 90) i klasa odporności ogniowej elementów budowlanych (np. REI 120 dla magazynu kontenerowego) to dwie różne klasyfikacje, oparte na innych normach — obie wyrażane są w minutach, ale nie należy ich ze sobą utożsamiać.

Jak dobrać szafę do ładowania vs. do przechowywania baterii?

Dobór zaczyna się od odpowiedzi na jedno pytanie: czy baterie będą w szafie tylko składowane, czy także ładowane? Jeśli ładowane — potrzebna jest szafa do ładowania z zasilaniem wewnętrznym, odprowadzeniem ciepła i detekcją; szafa wyłącznie do składowania nie może być użyta do ładowania. Następnie określa się klasę mocy baterii (wg VdS 3103), ich liczbę i pojemność, lokalizację w budynku oraz wymagania ubezpieczyciela.

Checklista decyzyjna:

1.       Przeznaczenie — składowanie, ładowanie czy oba? Szafa do ładowania pełni też funkcję szafy do składowania; odwrotnie — nie.

2.       Klasa mocy i liczba baterii — do 100 Wh (niska), 100 Wh–12 kg (średnia), powyżej (wysoka); ile sztuk jednocześnie w szafie, jaka łączna energia (Wh)?

3.       Odporność ogniowa — Typ 90 wg PN-EN 14470-1 plus udokumentowane 90 minut od wewnątrz (EN 1363-1 / VDMA 24994); przy wysokiej mocy rozważyć magazyn ognioodporny zamiast szafy.

4.       Pojemność i układ półek — liczba poziomów, nośność półek, izolacja termiczna między poziomami, wymiary baterii (np. baterie do rowerów wymagają wyższych półek).

5.       Liczba gniazd i moc zasilania (szafa do ładowania) — ile ładowarek jednocześnie, jaka moc łączna, czy potrzebne są gniazda 230 V, listwy z zabezpieczeniem nadprądowym, wyłącznik główny.

6.       Odprowadzenie ciepła — wentylacja grawitacyjna czy wymuszona; czy szafa ma być podłączona do instalacji wentylacyjnej; co dzieje się z gazami przy pożarze wewnętrznym.

7.       Detekcja i alarm — czujnik dymu, czujnik temperatury z progiem alarmowym, styk bezpotencjałowy do SSP/BMS, opcjonalny monitoring w chmurze 24/7 (istotny przy ładowaniu poza godzinami pracy).

8.       Automatyka bezpieczeństwa — samozamykanie i blokada drzwi przy pożarze, automatyczne odcięcie zasilania gniazd przy alarmie.

9.       Lokalizacja — poza drogami ewakuacyjnymi i wyjściami, z dala od materiałów palnych, na niepalnym podłożu, z uwzględnieniem wpływu na sąsiednie pomieszczenia; dostęp dla straży pożarnej.

10.   Wymagania ubezpieczyciela i dokumentacja — sprawdzić OWU i zalecenia z audytu; wpisać szafę do instrukcji bezpieczeństwa pożarowego i oceny ryzyka; zaplanować roczne przeglądy.

Jak realizują to szafy BATTERY z oferty Topserw: wszystkie modele linii BATT-90 mają odporność ogniową 90 minut od wewnątrz i z zewnątrz potwierdzoną badaniami wg DIN EN 14470-1 i DIN EN 1363-1 oraz testami instytutu Fraunhofer ITC obejmującymi eksplozję baterii wewnątrz szafy. Do składowania przeznaczone są modele BATT-90 M (3 półki), BATT-90 XL (3 półki) i BATT-90 XL-2 (6 półek); do ładowania — te same modele w wersji z gniazdami 230 V. Wszystkie mają automatyczne zamykanie i blokowanie drzwi przy pożarze, termicznie izolowane półki, rozwiązanie ograniczające zawartość tlenu wewnątrz, styk do integracji z systemem alarmowym oraz — w wybranych konfiguracjach — monitoring w chmurze 24/7. Dla większej skali dostępny jest magazyn ognioodporny BATTERY REI 120, a dla baterii uszkodzonych — pojemnik PG2 Advanced z wypełniaczem PyroBubbles.

FAQ — najczęściej zadawane pytania

Jaka szafa do ładowania baterii litowo-jonowych?

Szafa z odpornością ogniową 90 minut od wewnątrz i z zewnątrz (PN-EN 14470-1 Typ 90 + badanie od wewnątrz wg EN 1363-1 lub VDMA 24994), z zasilaniem wewnętrznym 230 V z zabezpieczeniami, odprowadzeniem ciepła, detekcją dymu/temperatury, automatyczną blokadą drzwi i odcięciem zasilania przy alarmie. Szafa przeznaczona wyłącznie do składowania nie nadaje się do ładowania.

Jaka szafa do przechowywania baterii litowo-jonowych?

Szafa Typ 90 z udokumentowaną odpornością od wewnątrz, termicznie izolowanymi półkami i samozamykającymi się, blokującymi drzwiami. Przy bateriach średniej mocy (100 Wh–12 kg) wytyczne VdS 3103 uznają szafę Typ 90 z detekcją dymu za skuteczne zabezpieczenie; przy niskiej mocy i małych ilościach może wystarczyć wydzielona strefa.

Szafa na baterie — jakie musi mieć certyfikaty?

Nie ma obowiązkowej certyfikacji szaf do baterii. Należy wymagać: raportu z badania wg PN-EN 14470-1 (Typ 90), raportu z badania od wewnątrz z bateriami (EN 1363-1 lub VDMA 24994) z niezależnego laboratorium, deklaracji CE dla wyposażenia elektrycznego oraz dokumentacji detekcji i automatyki.

Szafa na baterie — jakie stosujemy przepisy?

W Polsce: ustawę o ochronie przeciwpożarowej, rozporządzenie MSWiA z 2010 r. w sprawie ochrony ppoż. budynków oraz Kodeks pracy (ocena ryzyka). Żaden z tych aktów nie nakazuje wprost szafy do baterii — obowiązek dotyczy ograniczenia ryzyka. Parametry szaf wynikają z norm PN-EN 14470-1 i EN 1363-1, arkusza VDMA 24994 oraz wytycznych VdS 3103.

Szafa EN 14470 — czy można w niej składować baterie?

Można, ale zgodność z EN 14470-1 potwierdza tylko ochronę przed pożarem z zewnątrz. Do baterii Li-ion potrzebne jest dodatkowo badanie odporności od wewnątrz oraz cechy takie jak izolowane półki, blokada drzwi i detekcja. Szafa wyłącznie wg EN 14470-1 nie jest szafą dedykowaną do baterii.

Co oznacza 90 minut przy szafie ognioodpornej na baterie litowo-jonowe?

Że w znormalizowanym badaniu szafa przez co najmniej 90 minut zachowała integralność i utrzymała temperaturę po chronionej stronie poniżej wartości granicznych. Przy szafach do baterii należy sprawdzić, czy 90 minut dotyczy ognia od zewnątrz, od wewnątrz, czy obu kierunków — pełnowartościowa szafa ma oba.

Czy zwykła metalowa szafa BHP wystarczy do baterii litowo-jonowych?

Nie. Zwykła szafa metalowa nie ma odporności ogniowej, izolacji termicznej ani detekcji — w ucieczce termicznej ogniwa osiągają temperatury, przy których blacha stalowa nie stanowi bariery, a zamknięta szafa bez odprowadzenia gazów może zwiększyć ryzyko wybuchu. Może służyć co najwyżej do porządkowania baterii niskiej mocy w małych ilościach.

Czy szafa na baterie musi mieć system gaśniczy?

Nie. Żaden przepis ani norma nie wymaga systemu gaśniczego w szafie; skuteczność szafy opiera się na odporności ogniowej, izolacji, blokadzie drzwi i ograniczeniu tlenu. Systemy gaśnicze są rozwiązaniem opcjonalnym — ich zaletą jest ograniczenie szkód, wadą koszty i konieczność serwisu. Ubezpieczyciel może ich wymagać w indywidualnych przypadkach.

Ile baterii można przechowywać bez specjalnej szafy?

Polskie przepisy nie podają limitu. Wytyczne VdS 3103 dopuszczają składowanie baterii niskiej mocy (do 100 Wh) na zasadach ogólnych, a dla baterii średniej mocy wymagają strefy wydzielonej pożarowo lub odległości co najmniej 5 m od innych obszarów. W praktyce granicę wyznacza ocena ryzyka i ubezpieczyciel — im więcej baterii i im większa ich energia, tym trudniej ją spełnić bez szafy.

Czy szafa na baterie li-ion musi być wentylowana?

Szafa do ładowania musi odprowadzać ciepło (wentylacja grawitacyjna lub wymuszona), a każda szafa do baterii powinna umożliwiać kontrolowane odprowadzenie gazów przy pożarze wewnętrznym. Wentylacja do instalacji zewnętrznej nie jest obowiązkowa, ale poprawia warunki przy ładowaniu i ogranicza rozprzestrzenianie dymu.

Czy ubezpieczyciel wymaga szafy litowo-jonowej?

Coraz częściej tak — w OWU, klauzulach lub zaleceniach z audytu, zwykle z odwołaniem do VdS 3103 i szaf Typ 90 z detekcją. Szczegółowo omawiamy to w osobnym artykule o wymaganiach ubezpieczycieli.

Zapraszam do kontaktu z naszym zespołem

Beata Tymińska

Managing Director

kom. +48 728 82 38 73

beata@topserw.pl

Profil ekspercki LinkedIn: Beata Tymińska

Tagi: Batterline, Przechowywanie akumulatorów i baterii, Ładowanie akumulatorów i baterii, Normy i certyfikaty